Gotu Kola: Aogā, Aafiaga Itua, ma Fualaau Fa'asaina

O Kathy Wong o se tagata poto faapitoa i meaʻai ma le soifua maloloina. O lana galuega e faʻaalia soo i ala o faasalalauga e pei o le First For Women, Women's World ma le Natural Health.
O Meredith Bull, ND, o se foma'i naturopath ua laiseneina o lo'o galue tumaoti i Los Angeles, Kalefonia.
O le Gotu kola (Centella asiatica) o se la'au lau e masani ona fa'aaogaina i mea'ai a Asia ma ua leva ona fa'aaogaina i vaila'au fa'aSaina masani ma vaila'au Ayurvedic. O lenei la'au e ola umi e afua mai i le eleele susu o le itu i Sautesasa'e o Asia ma e masani ona fa'aaogaina o se sua, lauti, po'o se la'au lau lanumeamata.
E fa'aaogā le Gotu kola ona o ona uiga e tete'e ai i siama, fa'aitiitia ai le suka, fa'aitiitia ai le mumū, fa'aitiitia le atuatuvale, ma fa'aleleia ai le manatua. E fa'atau lautele atu o se fa'aopoopoga mea'ai i foliga o capsules, pauta, tinctures, ma vaila'au fa'apipi'i.
E ta'ua fo'i le Gotu kola o le swamp penny ma le Indian penny. I vaila'au fa'aSaina masani, e ta'ua o le ji xue sao, ae i vaila'au Ayurvedic, e ta'ua o le brahmi.
I totonu o isi foma'i, e talitonuina o le gotu kola e tele ona aoga mo le soifua maloloina, mai le togafitia o fa'ama'i pipisi (e pei o le herpes zoster) i le puipuia o le fa'ama'i o le Alzheimer, poloka toto, ma e o'o lava i le ma'itaga.
Ua fai mai e fesoasoani le Coke e faʻaitiitia ai le popole, tale, loto mafatia, maʻisuka, manava tata, vaivai, faʻafitauli o le manava, ma maʻi papala.
A fa'aoga i le pa'u, e mafai e le cola ona fesoasoani e fa'avavevave ai le fa'amalologa o manu'a ma fa'aitiitia ai le foliga mai o ma'ila ma ila.
Ua leva ona fa'aaogaina le Gotu kola o se fa'aopoopoga la'au e togafitia ai fa'alavelave fa'alemafaufau ma fa'aleleia ai le manatua. E ui o lo'o fefiloi taunu'uga, ae o lo'o iai fa'amaoniga mo nisi o aogā tu'usa'o ma lē tu'usa'o.
O se iloiloga i le 2017 o suʻesuʻega na lolomiina i le Scientific Reports na maua ai e itiiti ni faʻamaoniga e faʻapea na faʻaleleia saʻo e le Coke le mafaufau poʻo le manatua, e ui lava na foliga mai e faʻateleina ai le mataala ma faʻaitiitia ai le popole i totonu o le itula e tasi.
E mafai e le gotu kola ona fa'atonutonu le gaioiga a se neurotransmitter e ta'ua o le gamma-aminobutyric acid (GABA). E talitonuina o le asiatic acid e mafua ai lenei aafiaga.
I le fa'a'a'afiaina o le auala e fa'aaogaina ai le GABA e le fai'ai, e mafai e le asiatic acid ona fa'aitiitia le popole e aunoa ma ni a'afiaga fa'amoe o vaila'au masani agonist GABA e pei o le amplim (zolpidem) ma barbiturates. Atonu fo'i e iai sona sao i le togafitia o le atuatuvale, le le mafai ona moe, ma le vaivai tumau.

O loʻo i ai ni faʻamaoniga e mafai e le cola ona faʻaleleia le tafe toto i tagata e maua i le chronic venous insufficiency (CVI). O le venous insufficiency o se tulaga lea e le galue lelei ai puipui ma/poʻo valves o alatoto i vae pito i lalo, ma toe faʻafoʻi ai le toto i le fatu i se auala le lelei.

O se iloiloga i le 2013 o se suʻesuʻega i Malasia na faʻaiʻuina ai o tagata matutua na maua i le gotu kola na latou maua se faʻaleleia atili o faʻailoga o le CVI, e aofia ai le mamafa o vae, tiga, ma le fula (fula ona o le vai ma le mumū).
O nei aafiaga e manatu e mafua mai i vailaʻau e taʻua o triterpenes, ia e faʻaosofia ai le gaosiga o glycosides o le fatu. O glycosides o le fatu o vailaʻau faʻaola ia e faʻateleina ai le malosi ma le faʻapuʻupuʻu o le fatu.
O loʻo i ai ni faʻamaoniga e mafai e le cola ona faʻamautu ni gaʻo i totonu o alatoto, ma puipuia ai mai le paʻuʻū ese ma mafua ai se fatu fatu poʻo se stroke.
Ua leva ona fa'aaogaina e le au fa'atau la'au ni suāuu ma ni vai inu gotu kola e fa'amalolo ai manu'a. O fa'amaoniga o lo'o iai nei o lo'o fa'aalia ai o se triterpenoid e ta'ua o le asiaticoside e fa'aosofia ai le gaosiga o le collagen ma fa'alauiloa ai le atina'eina o alatoto fou (angiogenesis) i le nofoaga na manu'a ai.
O tala e faapea e mafai e le gotu kola ona faamalolo faamai e pei o le lepela ma le kanesa ua matuā soona fai. Ae o loo i ai ni faamaoniga e ono manaomia nisi suesuega.
I Asia i Sautesasae, e fa'aaogaina le gotu kola mo mea'ai ma togafitiga fa'afoma'i. I le avea ai ma se tasi o le aiga o le parsley, o le cola o se puna lelei o vitamini ma minerale taua e mana'omia e tausia ai le soifua maloloina lelei.
E tusa ai ma le International Journal of Food Research, o le 100 kalama o le kola fou o loʻo i ai meaʻai nei ma e ausia ai le Fautuaga mo le Taumafa (RDI) o loʻo mulimuli mai:
O le Gotu kola o se puna lelei fo'i o le fiber, e maua ai le 8% o le RDI mo fafine ma le 5% mo ali'i.
O le Gotu kola o se mea taua i le tele o mea'ai Initia, Initonesia, Malasia, Vietnam ma Thai. E iai sona tofo suamalie ma'ale'ale ma sina manogi mutia. O le Gotu kola, o se tasi o mea'ai sili ona lauiloa i Sri Lanka, o le mea autu lea i le gotu kola sambol, lea e tu'ufa'atasia ai laula'au gotu kola ua tipi ma aniani lanumeamata, sua o le tipolo, pepa chili, ma le popo ua olo.
E fa'aaogaina fo'i i kari Initia, falaoa fuala'au a Vietnam, ma se salati Malasia e ta'ua o le pegaga. E mafai fo'i ona faia le gotu kola fou mai le sua ma palu fa'atasi ma le vai ma le suka mo tagata Vietnam e inu ai le nuoc rau ma.

E faigata ona maua le Gotu Kola fou i le Iunaite Setete se'i vagana ai faleoloa fa'apitoa fa'ale-aganu'u. A fa'atau, e tatau ona lanumeamata pupula lau o le lilia vai, e aunoa ma ni ila po'o se suiga o le lanu. E mafai ona 'aina ona 'au, e tutusa ma le coriander.
E maaleale le Coke Fou i le vevela ma afai e malulu tele lau pusaaisa e vave ona pogisa. Afai e te le fa'aaogaina vave, e mafai ona e tu'u lau la'au i totonu o se ipu vai, ufiufi i se taga palasitika, ma fa'a'aisa. E mafai ona teuina le Gotu Kola fou i lenei auala mo le oo atu i le vaiaso.
E tatau ona fa'aaoga loa le gotu kola ua tipi pe aveese le sua auā e vave ona 'o'ona ma liu uliuli.
E maua fa'aopoopoga o le gotu kola i le tele o faleoloa mea'ai maloloina ma fale'oloa la'au. E mafai ona fa'aaogaina le gotu kola e pei o se kapisi, tincture, pauta, po'o se lauti. E mafai ona fa'aaoga suāuu o lo'o iai le gotu kola e togafitia ai manu'a ma isi fa'afitauli o le pa'u.
E ui e seasea ona iai ni aafiaga leaga, ae o nisi tagata e fa'aaogaina le gotu kola e ono o'o i le tiga o le manava, tiga o le ulu, ma le matapogia. Talu ai e mafai e le gotu kola ona fa'ateleina lou maaleale i le la, e taua tele le fa'atapula'aina o le la ma fa'aaoga le kulimi e puipuia ai mai le la i fafo.
E fa'asolo le gotu kola i le ate. Afai e iai sou fa'ama'i ate, e sili le 'alo'ese mai le fa'aaogaina o vaila'au fa'aopoopo o le gotu kola ina ia puipuia ai nisi fa'alavelave po'o ni fa'aleagaina. O le fa'aaogaina mo se taimi umi e mafai fo'i ona mafua ai le oona o le ate.
E tatau i tamaiti, fafine ma'itaga, ma tina fa'asusu ona 'alo'ese mai fa'aopoopoga o le gotu kola ona o le le lava o su'esu'ega. E le o iloa po'o a isi vaila'au e ono fegalegaleai ma le Gotu Kola.

Ia nofouta fo'i o le a'afiaga o le cola e ono fa'ateleina e vaila'au fa'amoe po'o le 'ava malosi. 'Alo'ese mai le fa'aaogaina o le gotu kola fa'atasi ma Ambien (zolpidem), Ativan (lorazepam), Donnatal (phenobarbital), Klonopin (clonazepam), po'o isi vaila'au fa'amoe, aua e ono mafua ai le matapogia tele.
E leai ni taʻiala mo le faʻaaogaina saʻo o le gotu kola mo togafitiga faafomaʻi. Ona o le lamatiaga o le faaleagaina o le ate, o nei faʻaopoopoga e mo naʻo le faʻaaogaina mo se taimi puʻupuʻu.
Afai e te fuafua e fa'aaoga le gotu kola pe mo ni fa'amoemoega fa'afoma'i, fa'amolemole fa'afeso'ota'i muamua lau foma'i. O le togafitia oe lava ia o se ma'i ma le teena o le tausiga masani e mafai ona i ai ni taunuuga matuia.
E lē manaʻomia e meaʻai faaopoopo ni suʻesuʻega ma suega maeʻaeʻa e pei o vailaʻau. O le mea lea, e mafai ona matuā eseese le lelei. E ui o le tele o kamupani gaosi vitamini e tuʻuina atu a latou oloa i ni vaega tutoʻatasi e pei o le United States Pharmacopeia (USP) mo suega. E seasea ona faia e le au faifaatoʻaga laʻau lenei mea.
A o le gotu kola, ua lauiloa lenei la'au e mitiia u'amea mamafa po'o mea oona mai le eleele po'o le vai o lo'o ola ai. O lenei mea e lamatia ai le soifua maloloina ona o le leai o ni su'ega saogalemu, aemaise lava pe a o'o mai i vaila'au Saina mai fafo.
Ina ia mautinoa le lelei ma le saogalemu, fa'atau na'o ni fa'aopoopoga mai kamupani gaosi oloa ta'uleleia o latou ituaiga e te lagolagoina. Afai o se oloa ua fa'ailogaina o mea fa'alenatura, ia mautinoa ua resitalaina le ofisa fa'amaonia i le Matagaluega o Fa'ato'aga a le Iunaite Setete (USDA).
Na tusia e Kathy Wong O Kathy Wong o se tagata tomai faapitoa i meaʻai ma le soifua maloloina. O lana galuega e masani ona faʻaalia i ala o faasalalauga e pei o le First For Women, Women's World ma le Natural Health.


Taimi na lafoina ai: Setema-23-2022